Astronomen flitsen relativistische snelheid supernova-ontploffing

Astronomen flitsen relativistische snelheid supernova-ontploffingClick here for a high res image. Klik hier voor een hoge resolutie foto.

Een internationaal team van astronomen van onder andere JIVE en ASTRON in Dwingeloo hebben voor het eerst zogenaamde relativistische snelheden in een supernova-explosie vastgelegd. Met deze ontdekking bewijzen zij dat in dit type explosies de brokstukken worden weggeslingerd met een snelheid vergelijkbaar met die van het licht. Hiermee lijkt er een verband te zijn aangetoond met gammaflitsen, heftige uitbarstingen van hoogenergetische gammastraling, waarvan de energie-uitstoot zelfs honderden malen meer is dan die van een supernova-uitbarsting. Het team, onder aanvoering van JIVE wetenschapper Zsolt Paragi, presenteert deze vondst op 28 januari in het tijdschrift Nature.

De radiogolven die de astronomen hebben gemeten, komen van de supernova met de naam SN 2007gr. Deze supernova, van het type IC waarbij de allerzwaarste sterren aan hun einde komen, werd in 2007 ontdekt met de "Katzman Automatic Imaging Telescope" in Californië. Ontploffingen van een supernova vinden meestal plaats in het verre heelal en de radiogolven die ze uitzenden, doven vrij snel. JIVE gebruikt een techniek, genoemd VLBI, waarmee deze radiogolven toch in kaart kunnen worden gebracht. Met deze techniek werken telescopen uit de hele wereld als één instrument met elkaar samen. Hierdoor konden de astronomen de details van de ontploffing onderzoeken.

Met de allernieuwste techniek kunnen de radiotelescopen in heel Europa nu zelfs direct hun gegevens naar Dwingeloo sturen over speciale breedband verbindingen. Zo kon het internationale team bovendien snel reageren op deze onverwachte explosie. Samen met latere waarnemingen is vervolgens de snelheid van de uitdijende gaswolk bepaald. Voor het eerst werd hierbij direct aangetoond dat in een dergelijke explosie snelheden te meten zijn die vergelijkbaar zijn met de snelheid van het licht. Paragi: "Er wordt al een tijd gedacht dat dit type supernova misschien wel ‘relativistische jets' voortbrengt. Onze waarnemingen lijken dit de bevestigen en leveren nieuwe aanwijzingen dat dit soort exploderende sterren wellicht verwant zijn aan de nog heftigere Gammaflitsen".

De Westerbork telescoop van ASTRON leverde een belangrijke bijdrage aan dit nieuwe resultaat. Niet alleen was het één van de gevoeligste elementen in het netwerk van radiotelescopen, maar het leverde bovendien belangrijke metingen van de totale helderheid van de supernova.

"Het is niet altijd makkelijk om snel een waarneming met meerdere radiotelescopen te organiseren, vooral als het om de grootste en gevoeligste telescopen ter wereld gaat", merkt JIVE directeur Huib Jan van Langevelde op. "Met de introductie van deze e-VLBI techniek, kun je direct met de resultaten aan de slag. Zo werken de telescopen in Europa en zelfs daarbuiten perfect samen".


 


 

 

Contactpersonen JIVE (Joint Institute for VLBI in Europe):

Huib Jan van Langevelde, Directeur JIVE, 0521 596500. E-mail: langevelde [at] jive [dot] nl.
Zsolt Paragi, Senior Support Scientist 0521 596536. E-mail: paragi [at] jive [dot] nl.

Kristine Yun, Public Outreach Officer, 0521 596 543. E-mail: kyun [at] jive [dot] nl.   

 

Contactpersonen ASTRON:

Femke Boekhorst, PR & Communicatie. Tel.: 0521 595 204 en 06 21 23 42 43. E-mail: boekhorst [at] astron [dot] nl

Kijk voor meer informatie en beeldmateriaal op:

http://www.jive.nl
http://www.astron.nl

 

Over JIVE

Het Joint Institute for VLBI in Europe is een stichting die zich richt op het ondersteunen van de astronomische VLBI techniek in Europa. Hierbij is de belangrijkste taak het dagelijks draaiend houden en verder ontwikkelen van de centrale correlator van het Europees VLBI Netwerk (EVN). Dit is een krachtige supercomputer die de signalen van radiotelescopen uit de hele wereld zeer nauwkeurig combineert. Met deze VLBI techniek kunnen astronomen de scherpste en meest gedetailleerde plaatjes maken van radiobronnen aan de hemel. Op deze manier kunnen ze inzoomen op de meest ver weg gelegen en energetische objecten in het heelal.

 

Over ASTRON

ASTRON is het Nederlands Instituut voor Radioastronomie. Haar missie is ontdekkingen in de radioastronomie mogelijk te maken. Bij ASTRON worden baanbrekende technologieën ontwikkeld, maken wetenschappers gebruik van radioastronomische faciliteiten van wereldformaat, en wordt fundamenteel astronomisch onderzoek gedaan. De ingenieurs en astronomen bij ASTRON hebben een uitstekende internationale reputatie op het gebied van technologische ontwikkelingen en fundamenteel onderzoek in de galactische en extra-galactische astronomie. ASTRON beschikt over de Westerbork Synthese Radio Telescoop (WSRT) en de Low Frequency Array (LOFAR), die door ASTRON is ontwikkeld en momenteel wordt uitgerold.



Over het Europees VLBI Netwerk (EVN)

Het Europees VLBI Netwerk (EVN) is een samenwerkingsverband tussen de belangrijkste radioastronomische instituten in Europa, Azië en Zuid-Afrika dat zich toelegt op het mogelijk maken van unieke radiosterrenkundige waarnemingen met extreem hoog oplossend vermogen. Door de deelname van enkele van de grootste telescopen ter wereld is dit het gevoeligste VLBI netwerk voor dit soort onderzoek. De nieuwe e-VLBI faciliteit werd mogelijk gemaakt door het "Express Production Real-time e-VLBI Service" project (EXPReS, www.expres-eu.org), ondersteund door het 6e kaderprogramma van de Europese Commissie, onder contract nummer 026642.

 

Design: Kuenst.    Development: Dripl.    © 2021 ASTRON